موسسه آموزش عالی آپادانا فصلنامه پژوهش های نوین در شهرهوشمند 2980-8936 3 4 2025 09 11 Analysis of Intellectual Property Challenges in AI-Generated Productions بررسی چالش‌های مالکیت فکری در تولیدات خودکار توسط هوش مصنوعی 71 82 10.22051/jera.2021.31891.2698 FA علی وکیل پایه دادگستری کانون وکلای دادگستری مرکز محمد آزمایشگاه هوش مصنوعی تیم مهندسی آریوبرزن شیراز ایران مرجان آزمایشگاه هوش مصنوعی تیم مهندسی آریوبرزن شیراز ایران 2025 11 02 With the advancement of artificial intelligence systems capable of autonomously creating artistic, literary, musical works, and even inventions without direct human intervention, the intellectual property system is facing unprecedented questions and challenges. The central issue is determining who holds the economic and moral rights to these creations in the absence of a human author, and how such works can be legally protected. This paper first explores the theoretical foundations and reviews the relevant literature in this field, then comparatively examines Iran’s legal framework—including the **Law for the Protection of Authors, Composers, and Artists (1969)** and the **Law on Patents, Industrial Designs, and Trademarks**—alongside other legal systems such as those of the **European Union, the United Kingdom, and the United States**. Subsequently, it analyzes existing legal perspectives regarding intellectual property ownership of AI-generated works and the associated practical challenges. The findings indicate that there are significant regulatory gaps in the current Iranian legal system. To maintain a balance between encouraging innovation and preserving the value of human creativity, it appears necessary to revise existing laws and introduce new approaches—such as defining a distinct category of intellectual property rights for AI-generated works or designating ownership among related human contributors. با پیشرفت سیستم‌های هوش مصنوعی که قادر به تولید خودکار آثار هنری، ادبی، موسیقیایی و حتی اختراعات بدون دخالت مستقیم انسان هستند، نظام حقوق مالکیت فکری با پرسش‌ها و چالش‌های بی‌سابقه‌ای روبرو شده است. مهم‌ترین مسئله این است که در غیاب خالق انسانی، حقوق مادی و معنوی این تولیدات به چه کسی تعلق می‌گیرد و چگونه می‌توان از آن‌ها حمایت حقوقی کرد. این مقاله ابتدا به مبانی نظری و مرور ادبیات در این حوزه می‌پردازد و سپس مقررات حقوقی ایران (از جمله قانون حمایت حقوق مؤلفان مصوب ۱۳۴۸ و قانون ثبت اختراعات و علائم تجاری) را در کنار نظام‌های حقوقی دیگر (مانند اتحادیه اروپا، بریتانیا و ایالات متحده) به صورت تطبیقی بررسی می‌کند. در ادامه، دیدگاه‌های حقوقی موجود در خصوص مالکیت فکری آثار تولیدشده توسط هوش مصنوعی و چالش‌های اجرایی مرتبط تحلیل می‌گردد. نتایج حاکی از آن است که خلأهای مقرراتی قابل توجهی در حقوق کنونی ایران وجود دارد؛ به نحوی که برای حفظ تعادل بین تشویق نوآوری و حفظ ارزش خلاقیت انسانی، بازنگری قوانین و ارائه راهکارهای نوین مانند تعریف یک حق مالکیت فکری ویژه برای آثار هوش مصنوعی یا تعیین مالک از میان عوامل انسانی مرتبط، ضروری به نظر می‌رسد. /downloadfilepdf/878446