Apadana موسسه آموزش عالی آپادانا New Researches in the Smart City فصلنامه پژوهش های نوین در شهرهوشمند 2980-8936 From Passive Space to Smart Built Environment: A Design Framework for Responsive Spaces Based on Measurable Interaction Logic از فضای منفعل تا محیط مصنوع هوشمند: چارچوب طراحی فضاهای پاسخگو بر پایۀ منطق سنجش پذیر تعامل FA fatemeh fallahi Assistant Professor, Department of Architecture, Islamic Azad University, Someh Sara Branch, Someh Sara, Iran فاطمه فلاحی استادیار گروه معماری، دانشگاه آزاد واحد صومعهسرا، صومعهسرا، گیلان The expansion of smart city infrastructures—from the Internet of Things and sensor networks to data analytics and artificial intelligence—has created new opportunities for urban spaces to evolve from passive backdrops into intelligent artificial environments. Such environments are capable of perceiving conditions, interpreting meaning, and purposefully responding to users’ behaviors and needs. However, the lack of an integrated framework that simultaneously incorporates human–environment interaction and key smart city requirements—such as sustainability, service efficiency, security, privacy, and data governance—has led to fragmented design approaches and difficulties in evaluating projects. This paper proposes an interaction-based framework for designing responsive spaces, consisting of four interconnected layers: the perception layer (sensors and data collection), the interpretation layer (context modeling and rule-based or learning mechanisms), the action layer (actuators and multisensory feedback), and the governance layer (security, privacy, and transparency). To evaluate responsive environment projects, a set of urban-scale indicators is introduced, including user experience quality, spatial resilience, energy efficiency, equity of access, and trustworthiness. The proposed evaluation approach combines behavioral data analysis, citizen feedback, system performance assessment, and data governance transparency, enabling systematic comparison and continuous improvement of design solutions. The contribution of this research lies in defining an implementable and measurable interaction logic for intelligent environment projects within the smart city context. گسترش زیرساخت های شهر هوشمند، از اینترنت اشیاء و شبکه های حسگری تا تحلیل داده و هوش مصنوعی، فرصتی فراهم کرده است تا فضاهای شهری از پس زمینه ای منفعل به محیط مصنوع هوشمند تبدیل شوند؛ محیطی که وضعیت را ادراک می کند، معنا را تفسیر می کند و به صورت هدفمند به رفتار و نیاز کاربران پاسخ می دهد. با این حال، نبودِ چارچوبی یکپارچه که همزمان تعامل انسان–محیط و الزامات شهر هوشمند مانند؛ پایداری، کارایی خدمات، امنیت، حریم خصوصی و حکمرانی داده را در طراحی فضا ادغام کند، باعث پراکندگی راهکارها و دشواری ارزیابی پروژه ها شده است. این مقاله چارچوبی مبتنی بر تعامل برای طراحی فضاهای پاسخگو ارائه می کند که اجزای آن شامل: لایۀ ادراک (حسگرها و گردآوری داده)، لایۀ تفسیر (مدل سازی زمینه و قواعد/یادگیری)، لایۀ کنش (محرک ها و بازخورد چندحسی) و لایۀ حکمرانی (امنیت، حریم خصوصی و شفافیت) است. به منظور ارزیابی پروژه های محیط پاسخگو، شاخص هایی چون کیفیت تجربه کاربر، تاب آوری، بهره وری انرژی، عدالت دسترسی و اعتمادپذیری در مقیاس شهری پیشنهاد می شود. همچنین روش ارزیابی پیشنهادی شامل تحلیل ترکیبی داده های رفتاری و بازخورد شهروندان، سنجش عملکرد سامانه و شفافیت حکمرانی داده است تا امکان مقایسه و بهبود راهکارها فراهم شود. دستاورد این پژوهش، تعریف منطق قابل پیادهسازی و سنجش پذیر تعامل برای پروژه های محیط هوشمند در شهر هوشمند است. https://nrsc.apadana.ac.ir/downloadfilepdf/1235828