Apadana موسسه آموزش عالی آپادانا New Researches in the Smart City فصلنامه پژوهش های نوین در شهرهوشمند 2980-8936 Assessment of Carbon Dioxide Emissions from Fossil Fuel Consumption in Urban Areas (Case Study: Zahedan City ) ارزیابی انتشار دی اکسیدکربن ناشی از مصرف سوخت های فسیلی در مناطق شهری (مطالعه موردی: شهر زاهدان) FA ََAhmad Barahoui PhD student in Geography and Rural Planning, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran) احمد براهویی دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه ریزی روستایی دانشگاه شهید بهشتی تهران، ایران Rapid urbanization and increasing dependence on fossil fuels have intensified environmental challenges, particularly the emission of carbon dioxide (CO₂), which is recognized as one of the primary greenhouse gases contributing to climate change and declining urban environmental quality. This study aims to assess and rank CO₂ emissions resulting from fossil fuel consumption in the city of Zahedan during the period 2009-2018. The research adopts an applied approach and a descriptive-analytical methodology. Required data on fossil fuel consumption, including gasoline, diesel, fuel oil, kerosene, liquefied petroleum gas (LPG), and natural gas, were obtained from relevant governmental organizations. Carbon dioxide emissions were estimated using standard emission coefficients. The Shannon Entropy model was employed to determine the relative weights of fossil fuels, while the Evaluation based on Distance from Average Solution (EDAS) model was used to rank annual CO₂ emissions. The findings indicate that diesel and gasoline were the dominant contributors to CO₂ emissions throughout the study period. Moreover, gasoline-related emissions exhibited an increasing trend, gradually approaching diesel emissions due to the continuous growth in urban transportation demand. The EDAS results revealed that the highest level of CO₂ emissions occurred in 2018, whereas the lowest emissions were recorded in 2016. The results highlight the urgent need to optimize fossil fuel consumption, expand public transportation systems, increase the use of renewable and cleaner energy sources, and enhance urban green spaces in order to reduce CO₂ emissions and improve environmental sustainability in Zahedan. شهرها به عنوان اصلی ترین مراکز مصرف انرژی و تمرکز فعالیت های انسانی، سهم قابل توجهی در انتشار گازهای گلخانه ای، به ویژه دی اکسیدکربن (CO₂)، دارند. افزایش مصرف سوخت های فسیلی در بخش های حمل ونقل، صنعت و خدمات شهری، موجب تشدید آلودگی هوا، گرمایش جهانی و بروز مخاطرات زیست محیطی شده است. ازاین رو، ارزیابی میزان انتشار دی اکسیدکربن و شناسایی سهم هر یک از سوخت های فسیلی در تولید این آلاینده، می تواند زمینه مناسبی برای برنامه ریزی مدیریت انرژی و کاهش آثار زیست محیطی در شهرها فراهم آورد. هدف پژوهش حاضر، ارزیابی میزان انتشار دی اکسیدکربن حاصل از مصرف سوخت های فسیلی در شهر زاهدان طی دوره زمانی ۱۳۸۸ تا ۱۳۹۷ است. این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش، توصیفی ـ تحلیلی است. داده های موردنیاز از آمار مصرف فرآورده های نفتی شامل بنزین، نفت گاز، نفت سفید و نفت کوره گردآوری شد. پس از محاسبه میزان انتشار CO₂ بر اساس ضرایب استاندارد انتشار، وزن دهی شاخص ها با استفاده از مدل آنتروپی شانون انجام گرفت و در ادامه، سال های مورد مطالعه بر اساس میزان انتشار دی اکسیدکربن با بهره گیری از مدل تصمیم گیری چندمعیاره EDAS رتبه بندی شدند. نتایج نشان داد که نفت گاز بیشترین سهم را در انتشار دی اکسیدکربن در تمامی سال های مطالعه داشته و پس از آن بنزین در رتبه دوم قرار گرفته است. همچنین روند انتشار ناشی از مصرف بنزین طی سال های بررسی افزایشی بوده و فاصله آن با نفت گاز کاهش یافته است. نتایج رتبه بندی مدل EDAS نیز بیانگر آن است که سال ۱۳۹۷ بیشترین و سال ۱۳۹۵ کمترین میزان انتشار دی اکسیدکربن را داشته اند. یافته های پژوهش بر ضرورت توسعه سوخت های پاک، بهبود حمل ونقل عمومی و افزایش پوشش فضای سبز به منظور کاهش انتشار CO₂ و حرکت به سوی توسعه پایدار شهری تأکید دارد. https://nrsc.apadana.ac.ir/downloadfilepdf/1229811